Home // Flora en Fauna // Sprinkhanen

Sprinkhanen

Sprinkhanen zijn in de gemeente Rotterdam goed vertegenwoordigd. Binnen de gemeentegrenzen zijn 25 soorten waargenomen van de 46 soorten die in Nederland voorkomen. De meest soortenrijke families zijn de veldsprinkhanen (Acrididae) en sabelsprinkhanen (Tettigoniidae).

Grote groene sabelsprinkhaan (Tettigonia viridissima)
Grote groene sabelsprinkhaan (Tettigonia viridissima)

De meest algemene soort uit de eerste familie is de Bruine sprinkhaan Chorthippus brunneus, die tot diep in de stad in de wat bredere groene bermen nog gevonden kan worden. Iedereen kent ook wel de Grote groene sabelsprinkhaan Tettigonia viridissima, deze kan op warme avonden tot laat in de zomer overal worden gehoord, vooral in tuinen en groenstroken. De vrouwtjes hebben de voor deze familie kenmerkende lange legboor ("sabel").

Rotterdam kent nogal wat verschillende leefgebieden die, buiten de algemene soorten die weinig eisten stellen, allemaal hun eigen karakteristieke soorten herbergen. In de stad en stadsrand zelf komen 19 soorten voor, buiten Rotterdam-stad kunnen in het havengebied en de duinen bij Hoek van Holland soorten worden gevonden die typisch zijn voor duin- en kustmilieu's. Die zijn bijvoorbeeld Blauwvleugelsprinkhaan Oedipoda caerulescens en Knopsprietje Myrmeleotettix maculatus. Behalve aan de kust worden beide soorten tot in de Europoort gevonden op zandige haventerreinen. Aan de oostkant van de stad komt onder andere de Veenmol Gryllotalpa gryllotalpa voor, een soort die in oude (veen)weidegebieden te vinden is.

Nieuwkomers

In Rotterdam zijn in het afgelopen decennium verschillende niet-inheemse soorten aangetroffen en zich waarschijnlijk door menselijk toedoen in Nederland hebben gevestigd. In heel Nederland zijn sinds 1990 al zes nieuwe soorten gevonden. Een voorbeeld is de de Zuidelijke boomsprinkhaan Meconema meridionale, de eerste Nederlandse waarneming werd gedaan in Vlaardingen in 1993 (zie ook dit artikel in Straatgras). De Zuidelijke boomsprinkhaan is vermoedelijk met autoverkeer meegelift uit de mediterrane regio. Waar de inheemse Boomsprinkhaan Meconema thallasinum voornamelijk op Zomereik leeft, wordt de Zuidelijke boomsprinkhaan op vrijwel alle boomsoorten gevonden. Hij kan tegenwoordig overal in Rotterdam gevonden worden. 

Andere ingeburgerde exoten zijn Zuidelijk spitskopje Conocephalus discolor,  Huiskrekel Acheta domesticus en Sikkelsprinkhaan Phaneroptera falcata

Kiezelsprinkhaan (Sphingonotus caerulans)
Kiezelsprinkhaan (Sphingonotus caerulans)

De Kiezelsprinkhaan Sphingonotus caerulans is de meest recente nieuwkomer. Deze soort vindt zijn biotoop hier in de kunstmatige zand- en grindterrein rond spoorwegen en emplacementen. De opkomst van de nieuwe soorten in Nederland kan gezien worden als een verrijking van de sprinkhanenfauna, maar helaas gaan verschillende bedreigde soorten nog steeds achteruit. De nieuwkomers zijn vaak veel minder kritisch ten aanzien van hun leefgebied, en zijn in staat zich soms snel uit te breiden. De bedreigde soorten zoals Wrattenbijter Decticus verrucivorus zijn juist zo kwetsbaar omdat ze een erg specifieke biotoopvoorkeur hebben. 

Een Rotterdamse Sprinkhanenatlas

bSR werkt momenteel aan een verspreidingsatlas van de Rotterdamse sprinkhanen. Via onderstaande link is een pdf-bestand te downloaden met voorlopige verspreidingskaarten van de Rotterdamse soorten. De kaarten geven de presentie weer per kilometerhok over de periode 2000-2011. De verspreiding is gebaseerd op eigen waarnemingen van bSR, aangevuld met gegevens afkomstig van www.bsr.waarneming.nl en EIS Nederland. We zijn erg geïnteresseerd in waarnemingen uit zogenaamde "witte hokken" op de kaarten, dus kilometerhokken waar een soort (nog) niet is waargenomen. Aanvullende waarnemingen kunnen via www.bsr.waarneming.nl of rechtstreeks aan bSR worden doorgegeven.

Landelijk project Sprinkhanenatlas

Nimf van Knopsprietje (Myrmeleotettix maculatus)

Landelijk is recent een geactualiseerd beeld verkregen van de verspreiding van sprinkhanen. Hiervoor is samengewerkt met de website waarneming.nl om oude verspreidingsgegevens te actualiseren en om nog slecht onderzochte kilometerhokken beter in beeld te krijgen. De atlas is in 2015 verschenen als 8e deel van de serie Entomologische Tabellen van EIS-Nederland. Ook via de projectpagina is de actuele verspreiding van alle soorten te te zien. 

De atlas is te bestellen via de website van EIS-Nederland.